Seventy-Seventy-Eight: What Endures

The day was not quiet – not outwardly, not inwardly. It is rarely on what is called Independence Day, יום־הצמאות, when the streets themselves seem to speak before anyone does, when flags, gestures, and the density of presence form a kind of pre-language. One is caught before one understands.

On my wrist lay a small watch – modest, almost discreet – a smiling gift, engraved for a round number: seventy years of the State of Israel.

And yet, time did not hold.

I was born exactly one year after the establishment of the State. I did not precede it; I entered into something already underway, already spoken, already fractured and carried. Perhaps this is why numbers never remained merely numbers.

The moment occurred during a lecture I was giving at a University – an attempt to speak about Jewishness, about transmission, about what remains when continuity is broken and yet persists. Someone approached, noticed the watch, looked at my hand perhaps a moment too long, and asked – with genuine simplicity:

Is that the number, the date of the destruction?

Not irony. Not provocation. A real question.

We did not answer.

Because what stood there was not an error, but a fissure in time itself – a difference in how memory inhabits numbers. And perhaps more striking still: the watch was already out of step. It bore seventy. The present insisted on seventy-eight.

Time did not align.

At a certain point, prose must step aside, and the poem enters – not to illustrate, but to continue thinking otherwise. Here is the poem I wrote in Yiddish on special days and numbers.

זײגערל, מולדת, נשימה
דער טאָג איז זעלטן גאָר רוּאיק
יום־הצמאות רוּפֿט זיך אָן אין די גאַסן, כאַפּט די אױגן
און אױף מײַן האַנטגעלענק ליגט אַ זײגערל ־ אַ שמײכלדיקע מתּנה

A Little Watch, Homeland, Breath
The day is rarely truly quiet
Independence Day calls out in the streets, catching the eye
And on my wrist lies a small watch – a smiling gift

The watch is already more than an object: it becomes a surface where time is fixed – and immediately unsettled.

בײַם יאָר שביעים פֿון מדינת ישראל.
אַ קלײַנער צײַטגעדױר שלאָגט ניט נאָר מינוּטן, נאָר זיכרונות,
שביעים געקריצט אין מעטאַל, אַן אַקוראַטער סימן ־
און אײַנער קוּקט, האַלט זיך בײַ מײַן האַנד כּמעט צו לאַנג אַ רגע

In the seventieth year of the State of Israel
A small span of time counts not only minutes, but memories
Seventy engraved in metal, a precise sign
And someone looks, holding my hand a moment too long.

The gesture slows time. The question that follows belongs to another chronology.

און פֿרעגט מיט אמתדיקער תּמימות
צי…
צי דאָס איז דער צאָל פֿון דעם חורבן
צי… צי…

And asks with genuine innocence
Whether…
Whether this is the number of the destruction
Whether… whether…

The hesitation — צי… צי… (whether… whether) – opens the abyss between histories that cannot be simply aligned.

צי ס׳דערמאָנט דאָס צײַטל װען דער צװײטער בית
איז פֿוּלשטענדיק חורב געװאָרן.
מיר האָבן געשװיגן ־ ניט קײַן ענטפֿער
נאָר א געשפּאַלטענע הבנה ־

Whether it recalls the time when the Second Temple
Was completely destroyed
We remained silent – no answer
Only a split understanding.

Silence here is no lack – it is consent, recognition.

א קלײַנער תהום צװישן פֿאַרשײַדענע תּרבויות ־
אײַנער האָט בלױז געזען אַ בראָך ־ קױם אַ חורבן,
דער אַנדערער טראָגט אין בלוּט די תּקומת־הישוב.
די מולדת שלאָגט נאָך מיט כּוחות אין דער הײַם

A small abyss between different cultures
One saw only a fracture – hardly a destruction
The other carries in the blood the rebirth of settlement
The homeland (moledet/moyl’des) still beats with strength in the home.

 Moledet-מולדת shifts the ground: not territory, but origin carried within.

מ׳האָט זי ניט קײַנמאָל פֿאַרלאָזט אינעװײניק.
מולדת ־ זי שטעלט זיך ניט אָפּ בײַ גרענעצן
נאָר אינעם מקום װאוּ די נשמה איז געבױרן.
מ׳רעדט ניט אַרוּם הריון ־ ס׳דױרט און לאָזט אַרױס בעתּו־

It was never abandoned inwardly
Homeland does not stop at borders
But in the place where the soul was born
One does not speak of pregnancy – it unfolds and emerges in its time.

Time here is gestational, not mechanical.

נײַערט אַרוּם אײביקן אָנהײב גלײַך אין גוף און געדאַנק
װי בײַ אונדז װײסט שױן לאַנג װעלכע תּפֿילות בעטן
װען ס׳פּראַװעט טל אָדער מטר אין ארץ־ישראל.
איך האָב געזען עולים שטײן בײַם כּותל המערבי מיט טרערן

Renewing an eternal beginning within body and thought
As it has long been known which prayers to say
When dew or rain is invoked in the Land of Israel
I have seen immigrants stand at the Western Wall in tears.

And then, a sentence that breaks chronology entirely:

און אײַנער האָט שטיל געזאָגט ־ כּאילו צו זיך אַלײַן
״כ׳בין ניט געװען דאָ שױן צװײ טױזנט יאָר״
און די שטײַנער האָבן זײַנע װערטער געפֿילט.
די שטאַרק־ברײַטע מוּטער־אבנים שטײען און באַגרײַפֿן װעזנטלעך,

And one said quietly, as if to himself
“I have not been here for two thousand years”
And the stones felt his words
The broad mother-stones stand and understand essentially.

The stones do not answer. They receive what was never completed.

געבן ניט קײַן תשובה, ניטאָ ־ און דאָ, פֿאַרשװוּנדן ־ אָדער פֿאַרבליבן
װי אַ קלא דלא משתמע, דערלעבן די דעפּאָרטאַציעס אין אַלע דור־דורות ־
און כ׳טראַכט װי יענע האָבן געװאַרט און ניט באַלעבט
מײַנע און אַלע עלטערן, קרובים, צעשפּרײטע נעמען

They give no answer – nothing – vanished or remaining
Like a voice not heard, living through deportations of all generations
And I think how those once waited and did not live to see
My parents and all our elders, scattered names.

Memory here is not narrative – it is fragment.

װי ברעקלעך צום אװעקװאַרפֿן אין דער לוּפֿט.
שטימען אָפּגעשניטן אין מיטן־זאַץ
בלוּט איז געװאָרן נשמהלאָזע טינט
אָטעם איז מפסק געװאָרן אין מיטן װערן…

Like fragments thrown into the air
Voices cut off mid-sentence
Blood has become soulless ink
Breath was interrupted in the midst of becoming…

Breath – נשימה – is precisely what fails, and what must return.

זײ האָבן געהאָפֿט צו זען די מולדת ־ ס׳בלײַבט איצט אין מײַן אױגן ־
װי אַזױ איז עס מיר אָנגעפֿאַלן
צו זען פֿאַר זײ, הערן פֿאַר זײ, שטײן דאָ אין זײער פּלאָץ ־
װי אַ צײכן מן־השמײם די שפּראַך אָטעמעט, בליִעט אױף נײַ,

They hoped to see the homeland – it now remains in my eyes
How has it fallen to me
To see for them, hear for them, stand here in their place
As a sign from heaven, language breathes, blossoms anew.

Here language itself becomes substitution – standing for others.

מ׳רעדט עברית, אױפֿגעשטעלט פֿון תרבות און שכל־טוב.
הײַנט אין דער מולדת מ׳שמועסט, דינגט און באַלעמוּטשעט זיך
אין קינדער־קולות און מיליטערישע באַפֿאַלן,
מאָמעס שעפּטשן װיגלידער ־

Hebrew is spoken, reestablished through culture and reason
Today in the homeland people speak, argue, entangle themselves
In children’s voices and military commands
Mothers whisper lullabies

Life is full – and fractured at once.

און צוגלײַך אונדזער יידיש װאָרט בלײַבט ־ איבערבלײַבט,
די לשון פֿאַרבינדט תּלמודישע לערע, בוּנדיסטן, אפּיקורסים
קײַנמאָל ניט אָפּגעװישט ־ נאָר אױסגעצױגן און יעצט בבית
סוף כל סוף, סופֿית?

And at the same time our Yiddish word remains – survives
The language binds Talmudic learning, Bundists, heretics
Never erased – only drawn out, now at home
At last, finally, definitively?

Not resolved — but carried.

אַכט און זיבעציק יאָר קלינגען װי אַ הבל אױף אַ זײגערל
צי אַ װיץ… צי אַ גורל ־
דער צאָל לעבן אַ סך לענדער, פֿריש און הײַמלעך,
יידיש לעבט ניט אין דער מולדת װי אין אַ מחסה

Seventy-eight years sound like a breath upon a small watch
A joke… or a fate
The number lives across many lands, fresh and familiar
Yiddish does not live in the homeland as a refuge.

The final movement refuses closure.

אַ מקלט, אַ שוּץ־צימער
די מאָמע־לשון איז נאָר דער אוצר מיט כּוחותדיקע זיכרונות
געבױרן פֿון ירושות ־ זײ שאַפֿן אַ נײַעם אָטעם
װאָס פּלוּצעם װערט טיפֿער, רײַכער, אױפֿן שװעל.

A shelter, a protected room
The mother tongue is a treasury of powerful memories
Born of inheritances — they draw a new breath
Which suddenly becomes deeper, richer, at the threshold.

.נאָר אין דער מולדת ציִען װיצן און חכמה נאָך מער חידושדיקע מאָמענטן

Only in the homeland do wit and wisdom draw still more unexpected moments.

At this point, one no longer asks what the watch measures.

Seventy. Seventy-eight.

Between them, something continues – not as chronology, but as breath.

נשימה – a breath.