A year has no feet. It neither comes nor goes, crosses no threshold, wears no shoes. Yet almost every language makes time move. A year approaches, arrives, passes, leaves us; we enter it and eventually leave it behind. The metaphor is so ordinary that we hardly hear it anymore.

Rosh Hashanah makes the metaphor particularly physical. We say Shanah Tovah (שנה טובה) – a good year – as though the year were already somewhere before us, waiting to be entered. This year, 5787, the entrance itself is peculiar: Rosh Hashanah begins with Shabbat. The first movement is therefore a stopping.

But people do have feet, or wheels, crutches, prostheses, sticks and artificial limbs. Some run toward a new year; some enter it painfully.

Here is my new Yiddish poem.

אַרײַנטרעטן, נײַ־יאָר און שטײַנער

אַ יאָר האָט ניט קײנע פֿיס, דאָך מיר זאָגן:
מ׳קומט,
דאָס אַלטע גײט אַװעק, דאָס נײַע שטײט שױן בײַם שװעל,
דער זײגער טיקטאָקט װי ער װיל ־ און איז קײַנמאָל ערגעץ ניטגעגאַנגען,

Stepping In, New Year and Stones

A year has no feet, yet we say:
it is coming,
the old one goes away, the new already stands at the threshold,
the clock ticks and tocks as it pleases — though it has never gone anywhere,

דאָך מיר גײן, די צײַט גײט אָן קײנע שיך.
מיר טרעטן אַרײַן אין תשפ״ז אױף צװײ פֿיס ־
װער האָט זײ,
אױף אײנעם, מיט אַ שטעקן, קריקן, פּראָטעזן,

yet we walk, while time goes on without shoes.
We step into 5787 on two feet –
those who have them,
on one, with a stick, crutches, prostheses,

אױף רעדער, מיט עקזאָ־גלידער,
אַ קינד לױפֿט, אַן באַיאָרענטער שלעפּט זיך,
אַ פֿאַרװאוּנדטער לערנט זיך װידער
מאַכן אַ טריט ־

on wheels, with exo-limbs,
a child runs, an elderly person drags along,
a wounded person learns once again
to take a step –

און קײנער װײסט ניט פּינקטלעך
װאוּ און װי דער קומענדיקער טריט װעט פֿאַלן.
און פּלוצעם, צװישן צװײ געװײנטלעכע טריט,
בליצט עפּעס פֿון אונטן ־

and no one knows exactly
where and how the coming step will fall.
And suddenly, between two ordinary steps,
something flashes from below –

The flash comes from a small square of brass embedded in a European pavement. The Stolperstein, the “stumbling stone,” does not necessarily make the walker stumble. Its disturbance happens somewhere higher: in the head, and perhaps in the heart.

The memorial returns a person to an address. “Here lived…” is an extraordinarily simple formula. Before deportation, classification and murder, somebody had a door, a window, a neighbor, a bed, perhaps a glass left on a table. History produces categories. The little stone reverses the operation and gives back a name.

ניט קײן אוצר, ניט קײן מטבע ־ אַ קלײן פֿירעקיק שטיקל מעש
כמעט גאָלד,
דער פֿוס שטעלט זיך ניט אָפּ ־ נאָר דער קאָפּ איז הינטערגעבליבן,
אַ נאָמען, אַ געבורט, אַן אַדרעס,

no treasure, no coin – a small square piece of brass,
almost gold,
the foot does not stop – but the head has been left behind:
a name, a birth, an address,

אַ טאָג װען אַ מענטש איז אַװעקגענומען געװאָרן.
דער שטײַן שטרויכלט ניט דעם פֿוס ־ ער כאַפּט קאָפּ און האַרץ,
מ׳גײט װײַטער, דער נאָמען שפּאַצירט אַ שטיקל װעג מיט ־
כּדי צו לײענען מוז דער שטײענדיקער אַראָפּבײגן

a day when a human being was taken away.
The stone does not trip the foot – it catches the head and heart,
one walks on, the name strolls a little way along –
to read it, the one standing must bend down,

קאָפּ און זינען,
נאָר דער גוף רעגט זיך ־ ס׳װערט אַ גרעסערע באַװעגונג
פֿון זכּרון.
צי האָט אַ דור פֿאַרלױרן די מורא, אָדער?

head and senses,
but the body stirs – a greater movement arises
from memory.
Has a generation lost its fear, or?

דער שטײַן איז געבױרן געװאָרן אין דײַטשלאַנד,
און האָט זיך אַרומגעבלאָנקט אריבער אײראָפּע,
פֿון שטאָט און שטעטל האָט דאָס גאָלדענע פֿירעקל געזוכט
פֿאַרגעסענע נעמען ־

The stone was born in Germany,
and wandered its way across Europe,
from city and shtetl the little golden square sought
forgotten names –

מיר גײען איבער די שטײַנער
װי די מצבֿות אַלײן האָבן אױך געװאַנדערט
ביז דער װעג פֿרעגט דעם גײער:
װער דאָ טראָגט װעמען ־

we walk over the stones
as though the gravestones themselves had also wandered,
until the road asks the walker:
who is carrying whom here –

דו דעם זכּרון, אָדער דער זכּרון העבט דיך?
דאָ האָט געװױנט… ־ אַזױ הײבט זי אָן אַ גאַנצע װעלט
אױף אַ שטײַן,
דאָ ניט ערגעץ; אַ טיר, אַ פֿענצטער, אַ שכן, אַ בעט

you the memory, or does the memory lift you?
Here lived… – and thus a whole world begins
upon a stone,
here, not somewhere: a door, a window, a neighbor, a bed,

אַ גלעזל אױפֿן טיש.
אײדער דער מענטש װערט אַ נומער, אַ קאַטעגאָריע,
אַן אַריבערפֿיר, אַ קרבן
דאָ איז געװען עמעצער, אױפֿגעשטאַנען אין דער פֿרי,

a glass upon the table.
Before the human being becomes a number, a category,
a deportation, a victim,
someone was here, got up in the morning,

און האָט געװאוסט װאוּ מען װױנט.
אַ ייד, אַ סינטי, אַ ראָם, אַ קראַנקער אָדער עמעצער מיט צעבראָכענעם גוף,
אַ קאָמוניסט, אַ אָפּאָנענט, אַן עדות־יהוה, און עמעצער װאָס האָט ליב געהאַט אַנדערש,
יעדער איז פֿאַרפֿאָלגט געװאָרן אונטער פֿאַרשײַדענע װערטער,

and knew where home was.
A Jew, a Sinti, a Roma, someone ill or someone with a broken body,
a Communist, an opponent, a Jehovah’s Witness, someone who loved differently,
each was persecuted under different words,

אַנדערע סימנים, אַנדערע טירן ־
דער שטײַן ציעט אַװעק די מינים
און גיט צוריק דעם נאָמען ־ שם.
אין קעלן האָט דער שטײַן זיך אָנגעהױבן צו רירן

different signs, different doors –
the stone draws the categories away
and gives back the name there – shem/sham.
In Cologne the stone began to move,

און פֿון דאָרטן װײַטער,
קײן בערלין, איבער דײַטשלאַנד
מערב און מזרח ־ און אַריבער גרענעצן,
קײן פּױלן, ליטע, טשעכיע, סלאָװאַקײַ, אונגערן

and from there farther on,
to Berlin, across Germany,
West and East – and across borders,
to Poland, Lithuania, Czechia, Slovakia, Hungary,

אוקראינע און צװישן אומבאַשטימטע קאָרדאָנען ־
געבױרן אין דײַטשלאַנד, דער שטײַן שטאָלפּערט זיך איבער אײראָפּע.
און כאָטש װעלן מיר אָפֿט אַריבערגײן, שנעל מיטן סלולאַר אין האַנט,
מע שפּאַצירט פֿאָרבײַ אַ נאָמען און טראַכטן זיך

Ukraine and between uncertain frontiers –
born in Germany, the stone stumbles its way across Europe.
And though we so often pass by, quickly, cellphone in hand,
one walks past a name, thinking

פֿון הײַנט, פֿון דער קומענדיקער מינוט… בדיוק.
אפֿשר װאָלטן מיר געפֿרעגט צי מע נענטערט זיך צום נאָמען בכבוד,
צי דער נאָמען טרעט אין אונדז אַרײַן
װאוּ קײן בראָנדז און שטײַן איז נישטאָ.

of today, of the coming minute… bediyuk, precisely.
Perhaps we might ask whether one approaches a name bekhoved, with honor,
whether the name steps into us
where neither bronze nor stone exists.

The stones themselves have travelled. That is one of their strange reversals of European history. Human beings once crossed these borders under compulsion; names disappeared along railway lines, roads and administrative lists. Now the memorial stones have crossed borders in the opposite direction. We walk over the stones, while the stones themselves have travelled.

Memory, however, cannot remain safely eighty years behind us.

װער טראָגט װעמען? ־
דער גײער דעם טױטן?
דער טױטער באַגלײט דעם גײער?
אָדער בײדע טראָגן זיך אַ ביסל װײַטער

Who carries whom? –
the walker the dead?
the dead accompanying the walker?
or do both carry one another a little farther

ביז אױפֿן שװעל פֿון יום־טוב תשפ״ז?
אָבער דער זכּרון האָט שטענדיקע פֿיס ־ אױך פּלאַטפֿיס, און בלײַבט ניט שטײן
אין נעכטן,
און פֿון אַכציק יאָרן צוריק ביז הײַנטצײַטיקע נעמען,

to the threshold of the festival of 5787?
But memory has enduring feet – flat feet too – and does not remain standing
in yesterday,
and from eighty years ago to the names of today,

װאָלט יעדער קרבנדיקער נאָמען פֿון נאָװאַ, פֿון ישראל, באַקומען
אַ מעש־גאָלדיש פֿירעקל,
און יעדער נאַמען אין עזה, אין דרום־לבנון, אין דזשענין,
אױכעט אין יהודה און שומרון,

each victimized name from Nova, from Israel, might receive
a brass-golden square,
and every name in Gaza, Southern Lebanon, Jenin,
also in Judea and Samaria,

אין סוריע, אוקראינע, רוסלאַנד ־
די ערד דערצײַלט לפעמים װי די מענטשן האָבן געליטן און געהאָפֿט.
פֿיס, פֿוס, פּז ־ דער קלאַנג ברענגט װײַטער
פּאַסן, פּוצן, פֿאַסן ־

in Syria, Ukraine, Russia –
the earth sometimes tells how human beings have suffered and hoped.
Fis, fus, paz – the sound carries us farther
to pasn, putsn, fasn –

דער פֿוס גײט איבערן שטײַן, די האַנט פּוצט אָן דעם מעש,
דער נאָמען הײבט װידער אָן צו בליצן,
נאָר דער קאָפּ זאָל אים פֿאַסן.
חלומות פּז ־ גאָלדענע טרױמער ־ דאַרפֿן אױך פֿיס

the foot passes over the stone, the hand polishes the brass,
the name begins to shine again,
if only the head will grasp it.
Ḥaloymes paz – golden dreams – need feet as well.

The Jewish New Year belongs to its own biblical, rabbinic and Hebrew history. Shanah Tovah is Hebrew, not a Sumerian formula.

The Christian East also enters this ancient autumnal rhythm. On September 1 the Orthodox Church celebrates the new ecclesiastical year; for the Julian calendar, September 1 falls today on civil September 14. It begins amid the older Near Eastern rhythm of harvest, renewal and creation, close in season to the Jewish New Year without being identical with it.

That wish excludes nobody.

One need not be Jewish to understand Shanah Tovah. Nor must everybody understand “good” identically. Good may mean health to the sick, healing to the wounded, learning to a child, work to someone without it, patience to the exhausted, food to the hungry, peace to someone under bombardment, or simply another ordinary morning.

The poem has its own slightly absurd word for such possibility: paz. Yiddish fis and fus, feet and foot, lead by sound toward pasn, to pass or fit; putsn, to clean or polish; and fasn, to grasp. Language begins walking too.

כּדי אַראָפּצוקומען אױף דער ערד,
שכל, געזונט, לימודים, מיטלען, אַרבעט, רצון און געדולד,
רחמנות צום מענטש, צו די פֿאַרװאוּנדטן, בריאה און חיות ־
און תּקופֿת תשפ״ז קומט דװקא אױף שבת ־ דער נײַער װעג הײבט זיך אָן

in order to come down upon the earth:
reason, health, learning, means, work, will and patience,
compassion for the human being, for the wounded, creation and living creatures –
and the season of 5787 comes precisely on Shabbat – the new road begins

מיט אָפּשטעלן ־
דער פֿוס האָט געװאָלט לױפֿן:
ער װעט רוען.
דער קאָפּ האָט װילד צוגעשריגן און זאָל אַ רגע צוהערן.

by stopping –
the foot wanted to run:
it will rest.
The head had shouted wildly and should listen for a moment.

רו און שפע זײַנען ניט געזיגעלט געװאָרן אין אַ צעטל,
דער הימל האָט אונדז שױן אַלץ אונטערשריבן ־
װער טראָגט דאָ װעמען? ־
אַפֿשר זאָל נײַ־יאָר תשפ״ז ניט ענטפֿערן,

Rest and abundance have not been sealed upon a little note,
heaven has already signed everything for us –
who is carrying whom here? –
perhaps New Year 5787 should not answer,

דער פֿוס טראָגט דעם מענטש, דער שטײַן האַלט דעם נאָמען,
דער נאָמען טראָגט דעם זכּרון ־
און װען אײנער בײגט זיך אַראָפּ צו פּוצן דעם מעש
האַלט ער זײ אַלע דרײַ אין אַ רגע.

the foot carries the human being, the stone holds the name,
the name carries the memory –
and when someone bends down to polish the brass,
for one moment he holds all three.

אַ שנה טובה תשפ״ז אײַך אַלע נשמות:
זאָל דער קומענדיקער טריט
טרעפֿן מענטשן און בריאה
מיט פּזדיקער געלעגנהײט.

A Shanah Tovah 5787 to all you souls:
may the coming step
meet human beings and creation
with a paz-like possibility.

Perhaps this is enough for a New Year greeting. We have become accustomed to wishes addressed to communities, nations, camps and identities.

The stones beneath our feet make that modesty more demanding. A name once belonged to somebody who got up in the morning and knew where home was.

Shanah Tovah need not be a closed greeting: may the time that is coming allow life to continue, and may it be good.